Gối hạc và dôi khổ trong thể cách hát nói

Thể cách hát nói

Hát nói là một thể cách ca trù sử dụng thể thơ lục bát hoặc song thất lục bát để hát. Đây là thể cách có nhiều lời thơ nhất của hát ca trù, cực thịnh hành vào thế kỷ XIX với sự tham gia của các nhà thơ lớn như Nguyễn Công Trứ, Tản Đà, Dương Khuê, Lê Đức Mao, Nguyễn Bá Xuyến, Cao Bá Quát, Nguyễn Khuyến, Chu Mạnh Trinh, Tản Đà,…

Một bài hát nói tiêu chuẩn có 11 câu chia làm 6 khổ.

Khổ Nhập đề: câu 1-2
Khổ Xuyên tâm: câu 3-4
Khổ Thơ: câu 5-6
Khổ Xếp: câu 7-8
Khổ Rải: câu 9-10
Khổ Kết: câu 11

Gối hạc trong hát nói

Gối hạc là dạng câu thơ được nối dài, thường xuất hiện ở câu thứ 7 (hoặc thứ 9) trong bài hát nói, tạo nên sự khúc khuỷu, lắt léo.
Câu gối hạc có thể dài đến 24 chữ, tương đương một khổ thơ nhưng vẫn tính là một câu thơ.
Gối hạc có hai lối chính là gối hạc phách Bắc (âm cao) và gối hạc phách Nam (âm thấp).
Khi gặp câu gối hạc, đào nương và kép đàn cần có cách thể hiện riêng về phách và tiếng đàn (dôi phách, thêm tiếng đàn) để phù hợp với phần nối dài.

Dôi khổ trong hát nói

Dôi khổ Là thể cách hát nói mà số lượng câu hoặc khổ thơ nhiều hơn so với cấu trúc đủ khổ.
Bài hát dôi khổ không tuân theo số câu cố định mà kéo dài để diễn tả cảm xúc sâu lắng hoặc nội dung phong phú hơn.
Dôi khổ, cùng với dôi phách Bắc (trong câu gối hạc), là cách để thay đổi nhịp điệu bài hát.
Khác với “thiếu khổ”, dôi khổ tạo không gian cho người hát thể hiện kỹ thuật diễn xướng.

Xem thêm: Hát nói

Theo dõi chúng tôi tại f/tinhhoaconhac