Chat Facebook Chat Zalo
0933150888

Lễ tế Tổ

te to 1

Ở miền Bắc Việt Nam, hàng năm đến ngày 11 tháng chạp, các Giáo phường làm lễ tế Tổ là Bạch Hoa Công chúa. Trước ngày lễ độ một tháng, những giáo phường trong hai ba huyện vốn giao hiếu với nhau, họp lại chọn một người trùm nhiều tuổi từng trải, đứng lên làm Trùm nhất (Thủ khoán) để điều khiển mọi việc. Người trùm nhất thống báo cho các phường biết nơi tế, vì ít phường có đền thờ Tổ riêng biệt nên khi tế họ chọn một nhà nào rộng rãi ở trong phường, hoặc mượn đình sở của làng lân cận. Việc lựa chọn do Trùm nhất quyết định được các phường đồng ý.

Những phường ở xa thì góp tiền, còn phường sở tại trù liệu lễ phẩm và dự bị đón tiếp tân khách.

Khi tế cũng cử hành nghi thức như lễ tế Thần. Các phường đều tuyển những đào hay, kép giỏi tới múa hát đủ mọi lối. Chỉ những người có dự Chầu cử mới được váo hát thờ Tổ.

Hát thờ Tổ khác lỗi hát cửa đình ở điểm, thoạt vào kép ca đàn, rồi ngâm khúc Non mai tiếp đến khúc Hồng hạnh và khi hát thờ thì gọi là hát giai xâu. Tương truyền chính bà Bạch Hoa Công chúa đã làm ra hai khúc Non mai và Hồng hạnh nên cô đầu chỉ dành khi hát thờ bà mới hát, ngoài ra không bao giờ hát khúc ấy ở đền miếu khác và cũng không dám hát cho ai nghe.

teto2

Khúc Non mai (Thơ cách lối Non mai):

Kép ngâm:

Non mai rạng lĩnh canh ba

Nhành mai sơ chiếng nở ra một chùm

Đào ngâm nhắc lại

 

Hồng hạnh (Thơ phòng lối Hồng Hạnh)

Đào ngâm:

Đất thịnh lạ tự nhiên

Sẩy thấy trời sinh có vua ông

Mặt Thuấn hây hây

Mặt Nghiêu lồ lộ

Sánh tày san xuyên

Rầy mừng bốn cõi đã yên

Muôn vạn khách rừng nho

Vỗ sạch bốn bể yên

Lâm san đất thịnh

Vạn phúc tăng long

Rầy mừng có vua ông

Có vua ông (vào phách hát) bốn bể

Vui nên một nhà

Vạn dân đều, Vạn dân đều xướng thái bình ca

Ôi là chúc vua ra trị đời.

 

Hát giai xâu

Một kép đeo đàn đáy đứng giữa gẩy đàn, hai kép đứng hai bên gõ sênh hát, cứ mỗi người hát một câu ở trong những bài hát giai. Hat như vậy Giáo phường gọi là hát giai xâu.

Mỗi lần tế Tổ thường lâu 3 ngày: Ngày mồng 10 tháng chạp cáo yết, ngày 11 chính kỵ, ngày 12 tế tạ. Trong ba ngày có hát chèo, hát tuồng và tổ tôm điếm.

Các phường mời quan khách các nơi về dự, thi nhau hát múa các lối để phô trương tài nghệ của mình. Ngày tế Tổ ngoài mục đích kỷ niệm người đặt ra lối hát, còn nhằm thắt chặt tình tương thân tương ái giữa các Giáo phường.

[Theo Việt Nam Ca trù biên khảo]