Thang âm của đàn đáy

Trong các tác phẩm “Vũ trung tùy bút” và “Nhật dụng thường đàm”, Phạm Đình Hổ, đã ghi chép rằng âm nhạc Việt Nam cuối thời Lê trung hưng, đầu thời Nguyễn sử dụng đàn đáy với bảy tiếng đàn là tính, tĩnh, tình, tinh, tung, tàng, tang. Sau này, khi đàn nguyệt (loại có cần dài phổ biến hiện nay) du nhập, cùng với đó là cống xê phổ từ Trung Quốc, các tiếng đàn được gọi thành năm âm chính: hò, xừ, xang, xê, cống. Mặc dù ông không trực tiếp đề cập đến hai âm phụ là y (hay xư) và phan (hay công), chúng vẫn được lưu truyền trong dân gian. Ông cũng nhấn mạnh rằng cách gọi mới này đã được một số nhạc công Việt hóa để phù hợp với âm nhạc Việt Nam, thay thế cho các tên cũ (tính, tĩnh, tình tinh,…), không còn mang âm hưởng của phương Bắc nữa.

Tại sao bảy tiếng nhạc cổ truyền của chúng ta không có cao độ tương đương với các nốt phương Tây? Nguyên nhân là do đàn đáy mà Phạm Đình Hổ nhắc đến vốn sử dụng thang âm “7 cung chia đều” – một quãng tám được chia thành bảy cung bằng nhau. Điều này khác biệt so với thang âm phương Tây, vốn là thang 12 bán cung chia đều và chọn ra 7 nốt có khoảng cách không đều nhau (do, re, mi, fa, sol, la, si). Vì vậy, bảy nốt nhạc đặc trưng của chúng ta sẽ nằm ở những vị trí lưng chừng giữa các nốt phương Tây, tạo nên một cảm giác âm nhạc rất độc đáo.

Về sau, do quá trình Tây hóa và sự mai một của nhạc cổ truyền (bởi các yếu tố như biến đổi xã hội, chiến tranh, thất lạc tri thức,…), hầu hết các nhà âm nhạc của ta đã đồng hóa thang 7 âm cổ truyền với thang 7 âm phương Tây. Đây là một tổn thất vô cùng đáng tiếc đối với bản sắc âm nhạc dân tộc.

Đàn đáy – Tinh hoa cổ nhạc

Chiếc đàn đáy cổ nhất Việt Nam? Khám phá lịch sử và giá trị văn hóa độc đáo!

Theo dõi chúng tôi tại f/tinhhoaconhac